Көкшетаудағы қайғылы оқиғалар тұрғын үй қаражатының қорғалмағанын көрсетті

Көкшетаудағы көпқабатты үйлердің тұрғындары жылдар бойы жинаған қаражатының тағдырына алаңдаулы. Соңғы алты айда қалада екі басқарушы компанияның басшысы қайтыс болып, бұл оқиғалар тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы заңнамалық олқылықтарды ашық көрсетті.

Алғашқы жағдайда қайтыс болған әйел тек басқарушы компанияның жетекшісі ғана емес, әр үйдің мүлік иелері бірлестігінің де төрайымы болған. Сарапшы Айгүл Арынованың айтуынша, бұл мәселені қалалық тұрғын үй инспекциясы дер кезінде бақыламаған. Әйел қайтыс болғаннан кейін компания қарауындағы үйлердің қомақты қарызы анықталып, тұрғындарға лифт қызметі тоқтатылған. Абырой болғанда, әр үйде жеке мүлік иелері бірлестігі болғандықтан, қаражат үйлердің есепшотында сақталып, мәселе біртіндеп шешілген.

Екінші оқиға әлдеқайда күрделі болған. Басқарушы компания шамамен он көпқабатты үйге қызмет көрсеткен және жеке кәсіпкер ретінде тіркелген. Басшы қайтыс болғаннан кейін тұрғындар жинаған қаражат сақталған барлық банк шоттары заң бойынша марқұмның мұрагерлеріне өтіп кеткен. Сонымен бірге әр үйдің электр энергиясы мен лифт қызметі үшін де берешегі анықталған. Енді тұрғындар сотта бұл қаражаттың жеке кәсіпкердің емес, өздерінің ақшасы екенін дәлелдеуге мәжбүр.

Сарапшы Павел Шульгиннің пікірінше, мәселе тек жеке кәсіпкерлерге ғана қатысты емес. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде тіркелген компанияларда да тәуекел жеткілікті. Заңды тұлғаның жүздеген есепшоты болуы мүмкін, бірақ компания банкрот болуы, қызметін тоқтатуы немесе есепшоттарына тыйым салынуы әбден мүмкін. Ең күрделі мәселенің бірі – коммерциялық құпия. Тұрғындар өздері жинаған ақшаның нақты қанша екенін немесе қаншасы жұмсалғанын толық біле алмайды.

Көкшетаудағы «Алтын-Тірек» басқарушы компаниясының басшысы Золотхан Озиева мәселе компанияның құқықтық мәртебесінде емес, қаржының қалай ұйымдастырылғанында деп санайды. Оның айтуынша, қауіп барлық қаражат бір ғана жеке кәсіпкердің есепшотында жиналған кезде туындайды. Ал бес қабатты үйдің мүлік иелері бірлестігінің төрағасы Дмитрий Данько заң талаптары дұрыс сақталса, тұрғындардың қаражатын қорғауға болатынын айтады. Ол үшін әр үйде ағымдағы және жинақтау есепшоттары болуға тиіс, ал жинақтау қорындағы ақша тұрғындардың кемінде 51 пайызы келісім берген жағдайда ғана жұмсалады.

Павел Шульгиннің пікірінше, мүлік иелері бірлестігінің есепшотына басқарушы компанияға сенімхат беру де қауіпсіз шешім емес. Заң бойынша тұрғындардың қаражатына түпкілікті жауап беретін адам – мүлік иелері бірлестігінің төрағасы. Сарапшы жұмыстарды тек келісімшарт негізінде орындап, төлемді нақты орындалған қызмет үшін ғана жүргізуді ұсынады. Сондай-ақ ол тұрғындардың жинақ қорындағы қаражаттың құнсыздану мәселесін көтерді. Екінші деңгейлі банктерде көпқабатты үйлердің ондаған миллиард теңге жинақ қаражаты сақтаулы, бірақ заңды тұлғалардың шоттарына ұсынылатын сыйақы мөлшерлемесі небәрі 7-10 пайызды құрайды. Инфляция жағдайында бұл қаражаттың сатып алу қабілеті жылдан-жылға төмендей береді.

Сарапшылардың пікірінше, заңнамада бірнеше мәселе қайта қаралуға тиіс. Біріншіден, тұрғындардың қаражатын басқарушы компанияның жеке активтерінен толық ажырату керек. Екіншіден, әр үйдің есепшотына толық ашық цифрлық бақылау енгізу қажет. Үшіншіден, тұрғындардың қаражатын үшінші тұлғалардың өндіріп алуынан қорғаудың арнайы тетігін қалыптастыру керек. Тұрғындардың ай сайын төлейтін ақшасы – басқарушы компанияның табысы емес, ол – тұрғындардың ортақ мүлкі. Егер заң осы қаражатты толық қорғай алмаса, кез келген күтпеген жағдай мыңдаған отбасының жылдар бойы жинаған қаржысын бір-ақ сәтте жоғалтуы мүмкін.